1. Süt Proteini Alerjisi Nedir? 2026 Güncel Tanım

İnek sütü protein alerjisi (İSPA/CMPA), süt proteinlerine yönelik anormal immünolojik yanıtla karakterize; laktoz intoleransından tamamen farklı bir tablodur. Küresel bebek popülasyonunda prevalans %2–3; çocukluk çağında en sık görülen besin alerjisidir (EAACI 2025). Türkiye''de doğrulanmış İSPA sıklığı %2,1''dir (Türk Milli Pediatri 2026 çok merkezli çalışma).

Mekanizmaya göre üç ana grup:

• IgE aracılı: Anafilaksi, akut ürtiker, anjiyoödem, oral alerji sendromu. Belirtiler dakikalar-2 saat içinde.
• Non-IgE aracılı: FPIES, FPIAP, besin proteini ilişkili enteropati, Heiner sendromu. Belirtiler saatler-günler içinde.
• Karışık mekanizma: Eozinofilik özofajit (EoE), atopik dermatit alevlenmesi.

Ana alerjenler: β-laktoglobulin (Bos d 5), α-laktalbumin (Bos d 4), kazeinler (Bos d 8: αs1, αs2, β, κ), serum albümin (Bos d 6), immünoglobulin (Bos d 7), laktoferrin. Kazein en dirençli fraksiyondur; ısıya dayanıklı ve %90 hastada persistan alerji ile ilişkilidir.

2. Klinik Belirtiler

• Cilt: ürtiker, anjiyoödem, atopik dermatit alevlenmesi, flushing.
• Gastrointestinal: kusma, ishal (bazen kanlı — FPIAP), reflü, kolik, kabızlık, büyüme geriliği.
• Solunum: hırıltı, rinit, öksürük, larenks ödemi.
• Kardiyovasküler: hipotansiyon, anafilaksi (nadiren).
• FPIES: Alımdan 1–4 saat sonra ağır kusma, letarji, dehidratasyon; şok tablosu.

3. 2026 Tanı Algoritması

1. Detaylı anamnez ve büyüme takibi.
2. Spesifik IgE (ImmunoCAP) ve moleküler alerji tanısı: Bos d 4, 5, 8; Bos d 8 (kazein) pozitifliği persistan alerji ve pişmiş süt intoleransı riskini artırır.
3. Cilt prick testi (SPT): Taze inek sütü ile; ≥8 mm PPV %95''e yakın.
4. Bazofil aktivasyon testi (BAT): Kararsız SPT/sIgE''de tercih (EAACI 2025 orta öneri).
5. Non-IgE için: 2–4 haftalık eliminasyon + oral provokasyon.
6. DBPCFC (Çift Kör Plasebo Kontrollü Besin Provokasyon Testi): Altın standart, hastane ortamında.
7. Endoskopi + biyopsi: EoE ve enteropati şüphesinde.

Önerilmeyen testler: IgG/IgG4 panelleri, saç analizi, kinesiyoloji, ALCAT.

4. Beslenme Yönetimi: Emzirilen Bebek

ESPGHAN 2025 ve DRACMA 2025 güncellemesi: Emzirilen bebekte anne sütü asla kesilmez. Annenin diyetinden inek sütü ve tüm süt ürünleri (yoğurt, peynir, tereyağı, süt tozu, laktoferrin, kazein, whey içeren tüm ürünler) çıkarılır. Anne 4 hafta boyunca katı süt eliminasyonu uygular, semptomlar düzelirse tanı desteklenir. Anneye 1000 mg/gün kalsiyum, 800–1000 IU/gün D vitamini, 6 μg/gün B12 takviyesi önerilir.

Bir Diyetify diyetisyeni annenin makro-mikro besin ihtiyaçlarını, sütlü ürün alternatiflerini ve etiket okuma stratejilerini kişiselleştirir.

5. Formül Alan Bebek: Basamak Tedavisi

6. Gizli Süt Kaynakları ve Etiket Okuma

• "Kazein", "kazeinat", "whey", "peynir altı suyu", "laktalbümin", "laktoglobulin", "süt tozu", "krema", "süt katı maddesi", "ghee", "laktoferrin"
• İşlenmiş etler (sosis, salam, köfte)
• Ekmek, kek, bisküvi, çikolata
• Hazır çorbalar, soslar, salata sosları
• Bazı ilaçlar (laktoz eksipiyanı — proteine bulaş riski düşük ama iz düzey olabilir)
• Restoran/kafede çapraz kontaminasyon

Türkiye Gıda Kodeksi Alerjen Yönetmeliği (2025 güncellemesi) sütü 14 zorunlu alerjenden biri olarak ambalajda koyu/altı çizili şekilde belirtmeyi zorunlu kılar.

7. Ek Gıda ve 1–3 Yaş Beslenmesi

Süt hariç tüm besin gruplarına 4–6 aydan itibaren aşamalı geçiş. Kalsiyum ihtiyacı için takviyeli bitki bazlı süt (soya, yulaf, badem — hepsi kalsiyum ve D vitamini takviyeli, protein yeterliliği için soya önceliklidir), tahin, sardalya kılçıklı, koyu yeşil yapraklılar, tofu, kuru incir kullanılır. Toplam kalsiyum hedefi: 1–3 yaş 700 mg/gün, 4–8 yaş 1000 mg/gün, 9–18 yaş 1300 mg/gün (EFSA 2024). D vitamini 600 IU/gün minimum.

8. Pişmiş Süt (Baked Milk) Merdiveni

IgE aracılı İSPA''lı çocukların yaklaşık %70''i pişmiş süte (180°C, 30 dk fırınlanmış) tolerans gösterir. 2026 EAACI güncellemesi kontrollü ortamda pişmiş süt merdiveni (Milk Ladder) uygulamasını önerir. Aşamalar: kek → bisküvi → yoğurt/peynir → süt. Provokasyon her aşamada uzman gözetiminde yapılır.

9. Oral İmmünoterapi (OIT) ve Sublingual/Epikütanöz Yaklaşımlar

2026''da persistan IgE İSPA''lı 4 yaş üstü çocuklarda oral immünoterapi (OIT) uzmanlaşmış merkezlerde uygulanmaktadır. Hedef doz: 100–300 mL süt eşdeğeri. Yan etki riski (özellikle EoE indüksiyonu) nedeniyle multidisipliner ekip zorunludur. Epikütanöz immünoterapi (EPIT — Viaskin Milk) Faz 3 verileriyle 2026''da Avrupa''da klinik kullanıma girmiştir.

10. Anne için Örnek 1 Günlük Süt-Free Menü

• Kahvaltı: Yulaf ezmesi + takviyeli soya sütü + yaban mersini + ceviz.
• Ara: Bir muz + 30 g badem.
• Öğle: Izgara tavuk göğsü, karabuğday pilavı, buharda brokoli, zeytinyağı-limon.
• Ara: Humus + havuç-salatalık.
• Akşam: Fırın somon, tatlı patates, roka salatası.
• Gece: Papatya çayı + 4 kuru incir + 1 çorba kaşığı tahin.

Yaklaşık kalori 2200, protein 95 g, kalsiyum 1050 mg, D vitamini takviyeyle 1000 IU.

11. Erişkin İSPA

Erişkinde İSPA nadirdir ancak persistan çocukluk formu olarak devam edebilir; yeni başlangıçlı olgular daha az sıklıkta bildirilmiştir. Erişkinlerde ağır atopik dermatit, EoE ve idiyopatik anafilakside süt proteini araştırılmalıdır. Kalsiyum ve D vitamini yeterliliği (özellikle kadınlar ve yaşlılarda) yakından izlenmelidir.

12. Doğal Seyir ve Tolerans

IgE aracılı İSPA''lı çocukların yaklaşık %50''si 5 yaşına, %75''i 10 yaşına kadar tolerans geliştirir (EAACI 2025). Kazein sIgE yüksekliği tolerans gecikmesinin en güçlü öngörücüsüdür. Non-IgE formlar daha hızlı düzelir (2 yaş civarı). Düzenli 6–12 aylık aralarla yeniden değerlendirme yapılır.

13. Diyetify ile Diyetisyeninizi Bulun

Diyetify; pediatrik alerji, İSPA, atopik dermatit beslenmesi, laktasyon danışmanlığı ve erişkin alerji-intolerans konularında deneyimli diyetisyenleri şehir, online/yüz yüze, dil filtresiyle listeler. Profil karşılaştırma, uzmanlık rozetleri, danışan yorumları ve online randevu tek ekranda.

14. Sık Sorulan Sorular